نقش آهن در گیاهان و نکاتی در مورد آن

نقش آهن

آهن به عنوان چهارمین عنصر از نظر فراوانی در پوسته کره زمین است که به میزان قابل توجهی در خاک وجود دارد. علی رغم این فروانی در خاک قابلیت استفاده از آن برای گیاهان در پی اچ بالا (خاکهای آهکی)  محدود می باشد.

آهن در گیاهان سبب: 1-تحریک رشد 2- تشکیل سبزینه (کلروفیل)   3-افزایش رشد زایشی و عملکرد و کیفیت محصول  4-پر کردن دانه غلات می شود.

کمبود آهن

کمبود آهن یکی از شایع ترین کمبودها در گیاهان زراعی و باغات اکثر مناطق کشاورزی کشورمان است . از آنجا که آهن به صورت دو ظرفیتی برای گیاهان قابل جذب است و ممکن است به این فرم  یافت نشود ، ممکن است کمبود آن هم در خاک های اسیدی و هم در خاکهای آهکی دیده شود. مشخص ترین علائم کمبود آهن عبارتنداز:

  • تحرک کم آهن در گیاه سبب می شود تا سبزینه یا کلروفیل به اندازه کافی ساخته نشود و گیاه رنگ پریده شود و به دلیل کم تحرکی آهن علائم کمبود ابتدا در برگهای جوان ظاهر می شود.
  • بین رگبرگها زرد می شود و خود رگبرک ها سبز باقی می ماند و در کمبود شدید ابتدا حاشیه برگها خشک شده و سپس تمام برگها و شاخه ها نیز خشک می شوند و حتی مرگ گیاه نیز اتفاق می افتد.
  • از آنجا که سبزینه در گیاه، انرژی خورشید را به انرژی شیمیایی تبدیل می کند. کاهش مقدار سبزینه منجر به کاهش ماده سازی گیاه شده و در نهایت محصول کاهش می یابد یا رشد متوقف می شود.

 نکاتی در مورد آهن و علل آن :

  1. تفاوت کمبود آهن با منیزیم در این است که کمبود آهن در برگهای جوان اتفاق می افتد ولی کمبود منیزیم در برگهای پیر
  2. با افزایش آهک در خاک، گیاهان حساس به درجات مختلفی دچار زردی می شوند. گیاهان حساس مانند مرکبات، حبوبات، دانه های روغنی، انگور و درختان میوه.
  3. آهن یک عنصر کم مصرف است و در گیاهان پر توقع حدود 2 کیلوگرم در هکتار آهن از خاک برداشته می شود و مورد نیاز گیاه است.
  4. تبدیل شدن آهن به شکل غیر قابل جذب برای گیاه یکی از علل بروز کمبود است.
  5. در خاک های اسیدی حلالیت آهن و جذب آن برای گیاه بهتر از خاک های آهکی است
  6. در خاک های آهکی تغذیه ازت از منبع آمونیومی به دلیل اسیدی شدن محیط، جذب عناصر کم مصرف به ویژه آهن افزایش می یابد.
  7. با افزایش پتاسیم محلول، تحرک و حلالیت و میزان جذب آهن افزایش یافته و کمبود پتاسیم توانایی گیاهان را در استفاده از آهن کاهش می دهد.(اثر هم افزایی)
  8. عنصر ازت با افزایش رشد، کمبود آهن را تشدید می کند(اثر رقابتی)
  9. مقادیر بالای بی کربنات موجود در آب آبیاری جذب آهن را مختل می کند
  10. افزایش عناصر فسفر، روی و مس سبب برهم زدن تعادل مواد غذایی در گیاه می شود(اثر رقابتی)
  11. دمای بالای خاک، فشردگی خاک و آبیاری اشتباه (کرتی) نیز به عنوان عوامل تشدید کننده زردی در برگ درختان میوه هستند.

روش های کاربردی برای مقابله با کمبود آهن:

تغذیه متعادل: در صورتی که تغذیه گیاه متعادل و سایر عوامل محیطی نیز مطلوب باشد، ریشه از رشد و فعالیت خوبی برخوردار بوده و جذب آهن بهتر انجام می شود. توجه به عناصری که سبب افزایش کارایی می شود که مهمترین عنصر پتاسیم است که موجب تحریک جذب آهن می گردد. همچنین توجه به عناصری مانند فسفر که به دلیل وجود اثر رقابتی سبب کاهش جذب آهن شده ضروری است.

استفاده از فرم کلات (کمپلکس) آهن: کلاتهای آهنی که بنیان EDTA دارند برای مصرف خاکهای آهکی مناسب نیستند و کارایی لازم را در خاک ندارند و نباید آنها را مصرف نمود. بهتر است از آهن به فرم کلات استفاده شود و بهترین نوع کلات آن آمینوکمپلکس (آمینوکلات) می باشد زیرا قابلیت محلول پاشی نیز دارد و در خاکهایی(خاک آهکی) که امکان جذب آن برای گیاه فراهم نیست می توان با محلول پاشی آمینوکمپلکس آهن از بروز کمبود آن جلوگیری نمود.

افزودن ماده آلی در خاک

فهرست